Viêm bao hoạt dịch gân Achilles trước là tình trạng viêm bao hoạt dịch sau xương gót, nằm ở phía trước (sâu) chỗ bám tận của gân Achilles với xương gót. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào lâm sàng. Việc điều trị có thể bao gồm tiêm glucocorticoid tại chỗ.
(Xem thêm Tổng quan các bệnh lý bàn chân và cổ chân.)
Viêm bao hoạt dịch ở gót chân
Bình thường, chỉ có một túi thanh dịch nằm ở gót chân, giữa gân Achilles và xương gót. Túi thanh dịch này có thể bị viêm, sưng và đau, dẫn đến viêm túi thanh dịch trước gân Achilles. |
Viêm bao hoạt dịch là do ma sát hoặc kích ứng, chấn thương (ví dụ: do đi giày cứng hoặc không vừa chân) hoặc viêm khớp do bệnh lý có viêm (ví dụ: viêm khớp dạng thấp, bệnh gút). Đôi khi, bào mòn nhỏ ở xương gót có thể gây ra tình trạng viêm nặng.
Hội chứng bắt chẹn phía sau cổ chân
Hội chứng bắt chẹn phía sau cổ chân thường biểu hiện bằng đau sau cổ chân, có thể giống với các triệu chứng của bệnh lý gân Achilles như viêm bao hoạt dịch sau gót chân. Đây là kết quả của tình trạng xương phụ hợp nhất một phần hoặc không hoàn toàn nằm cạnh gân cơ gấp dài ngón chân cái (FHL) khi xương này bắt chéo khớp dưới xương sên ở mặt sau của xương sên và phía trên xương gót. Sự xuất hiện của gai sau xương sên không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với một hội chứng đau. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân bị đau sau cổ chân do căng thẳng lặp đi lặp lại liên quan đến động tác gấp gan bàn chân (ví dụ: vũ công ba lê nhảy "trên mũi chân" hoặc khi buộc phải gấp gan bàn chân), nên nghĩ đến hội chứng bắt chẹn phía sau cổ chân.
Các dấu hiệu trên MRI bao gồm cường độ tín hiệu ở xương nhỏ đó cũng như phần liền kề của gân cơ gấp dài ngón chân cái.
Điều trị bao gồm thuốc chống viêm, bất động và giảm hoạt động. Đai bảo vệ cổ chân buộc dây kết hợp với giày đế cứng hoặc miếng lót sợi carbon có thể hạn chế các cử động gây căng thẳng đồng thời cho phép bệnh nhân vẫn có thể đi lại.
Nếu việc chăm sóc bảo tồn không đủ, cần phải cân nhắc phẫu thuật cắt bỏ gai sau xương sên. Một vết mổ nhỏ được thực hiện ở mặt ngoài gân Achilles. Sử dụng dụng cụ nội soi khớp để tiếp cận vào sau cổ chân cho phép cắt bỏ xương nhỏ đó đồng thời làm giảm thiểu nguy cơ cho các cấu trúc kế cận, bao gồm gân cơ gấp dài ngón chân cái và bó mạch thần kinh ở mặt trong của cổ chân.
Các triệu chứng và dấu hiệu của viêm bao hoạt dịch gân Achilles trước
Các triệu chứng và dấu hiệu viêm bao hoạt dịch do chấn thương hoặc bệnh gút phát triển nhanh chóng; những bệnh do rối loạn ở một hệ thống khác gây ra (ví dụ: viêm khớp dạng thấp) phát triển dần dần. Triệu chứng đau, sưng, và nóng xung quanh gót chân là thường gặp, cũng như khó đi bộ và mang giày. Bao thanh dịch căng tức. Túi thanh dịch mỏng Ban đầu, sưng ở phía trước gân Achilles nhưng theo thời gian tiến triển sang cả vùng giữa và hai bên.
Chẩn đoán viêm bao hoạt dịch gân Achilles trước
Chủ yếu là bệnh sử và khám thực thể
Đôi khi sử dụng các thăm dò hình ảnh
Chẩn đoán chủ yếu dựa trên các dấu hiệu lâm sàng. Đau xuất hiện khi sờ vào mặt trong và mặt ngoài gân Achilles ngay gần điểm bám của xương gót chân, đặc biệt là khi gấp cổ chân ở tư thế gấp mu bàn chân tối đa. Việc nhấc gót chân lên khi đứng trên chi bị thương tổn cũng có thể gây đau khi vận động chủ động trong tầm vận động.
Gãy phía sau bên mỏm sau xương sên thường gây ra đau phía trước chỗ bám gân Achilles. Viêm túi thanh dịch thường được phân biệt với gãy xương bởi vị trí của nóng và sưng tiếp giáp với gân và vị trí đau chủ yếu ở mô mềm. Ngoài ra, sử dụng ngón tay cái và ngón trỏ ấn từ bên này sang bên kia phía trước gân Achilles gây ra đau. Có gai sau xương sên, một xương nhỏ phụ, có triệu chứng được đưa vào chẩn đoán phân biệt, cũng như bệnh lý gân của gân cơ gấp dài ngón chân cái (1).
Các phim chụp X-quang để loại trừ gãy xương và phát hiện những thay đổi xói mòn ở xương gót đặc trưng của bệnh viêm khớp dạng thấp mạn tính, bệnh gút hoặc bệnh lý cột sống-khớp. Chụp cộng hưởng từ (MRI) gân Achilles có thể xác nhận có tình trạng viêm bao hoạt dịch và loại trừ các chẩn đoán khác như đứt gân một phần hoặc toàn bộ cũng như gãy xương gót chân do căng thẳng. Chụp MRI cũng hữu ích trong việc phân biệt giữa gãy mỏm sên sau và hội chứng bắt chẹn phía sau cổ chân.
Tài liệu tham khảo chẩn đoán
1. McAlister JE, Urooj U: Os Trigonum Syndrome. Clin Podiatr Med Surg 38(2):279-290, 2021 doi:10.1016/j.cpm.2020.12.011
Điều trị viêm bao hoạt dịch gân Achilles trước
Đệm/bảo vệ khu vực, giày hở lưng
Tiêm glucocorticoid hòa tan vào trong bao hoạt dịch phối hợp với dung dịch gây tê
Glucocorticoid phối hợp với tiêm thuốc gây mê, thuốc chống viêm không steroid (NSAID) và chườm ấm hoặc chườm lạnh có thể có hiệu quả đối với những bệnh nhân bị viêm bao hoạt dịch. Cần phải cẩn thận để chỉ được tiêm vào bao hoạt dịch, không được tiêm vào gân vì tiêm vào gân có thể làm gân yếu đi hoặc rách, dẫn đến đứt gân sau này (xem phần Lưu ý khi sử dụng glucocorticoid dạng tiêm).
Phẫu thuật cắt bỏ bao hoạt dịch dành cho những bệnh nhân không có đáp ứng thích hợp với phương pháp điều trị bảo tồn (1). Phẫu thuật cắt bỏ được thực hiện bằng phương pháp nội soi, cho phép cắt lọc ở mức độ xâm lấn không đáng kể bao hoạt dịch cùng với cắt bỏ phần mỏm xương của xương gót chân.
Tài liệu tham khảo về điều trị
1. Ortmann FW, McBryde AM: Endoscopic bony and soft-tissue decompression of the retrocalcaneal space for the treatment of Haglund deformity and retrocalcaneal bursitis. Foot Ankle Int 28(2):149-153, 2007. doi:10.3113/FAI.2007.0149
