Rối loạn cư xử

Căn nguyên bên trong rối loạn cư xử có thể là sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố di truyền và môi trường. Một phân tích tổng hợp cho thấy các yếu tố môi trường có thể có ảnh hưởng lớn hơn một chút trong việc xác định các hành vi chống đối xã hội so với các yếu tố di truyền, không có sự khác biệt đáng kể về nguyên nhân dựa trên giới tính được xác định trong các nghiên cứu bao gồm cả nam và nữ (1). Các nghiên cứu liên kết trên toàn bộ hệ gen chưa tìm thấy các gen ứng cử viên có thể tái tạo một cách nhất quán hoặc các đa hình nucleotide đơn liên quan đến cơ chế bệnh sinh của nó (2). Giảm khả năng phản ứng của hạch hạnh nhân đối với các tín hiệu gây căng thẳng và rối loạn chức năng ở vỏ não trước trán vùng bụng giữa và thể vân có thể dẫn đến thiếu hụt trong việc ra quyết định ở những trẻ em và thanh thiếu niên này. Sự khác biệt về chủng tộc và giới tính đã được xác định trong tỷ lệ hiện mắc của rối loạn cư xử (3).

Cha mẹ của thanh thiếu niên bị rối loạn cư xử thường có hành vi sử dụng chất kích thích và chống đối xã hội và thường được chẩn đoán mắc rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), rối loạn tâm trạng, tâm thần phân liệt hoặc rối loạn nhân cách chống đối xã hội. Tetrahydrocannabinol (THC) đã được báo cáo là một yếu tố nguy cơ của bạo lực thể chất ngay cả khi các yếu tố kinh tế xã hội và việc sử dụng chất kích thích khác được tính đến (4). Việc sinh sống ở khu đô thị, tình trạng kinh tế xã hội của cha mẹ thấp hơn và việc cha mẹ ly hôn có liên quan đến rối loạn cư xử. Tuy nhiên, rối loạn cư xử có thể xảy ra ở trẻ em từ các gia đình có quyền chức cao, lành mạnh.

Trẻ em hoặc thanh thiếu niên mắc chứng rối loạn cư xử thiếu sự nhạy cảm với cảm xúc và hạnh phúc của người khác và đôi khi hiểu lầm hành vi của người khác là đe dọa. Họ có thể hành động một cách hung hăng, bằng cách bắt nạt và đe dọa, đánh đập hoặc sử dụng vũ khí, có hành động tàn ác về thể xác, hoặc ép buộc một người vào hoạt động tình dục, và có ít hoặc không có cảm giác hối hận. Đôi khi sự hung hăng của trẻ hướng vào động vật. Trẻ em hoặc thanh thiếu niên mắc chứng rối loạn cư xử có thể phá hoại tài sản, nói dối và trộm cắp. Họ chịu đựng sự thất vọng kém và thường là thiếu thận trọng, vi phạm các quy tắc và những điều cấm của phụ huynh (ví dụ như chạy trốn khỏi nhà, thường xuyên trốn học).

Hành vi sai trái khác nhau giữa các giới tính: Nam có xu hướng đánh nhau, ăn cắp, và phá hoại; nữ có thể dối trá, chạy trốn, và tham gia vào mại dâm. Cả nam và nữ đều có khả năng sử dụng ma túy bất hợp pháp và gặp khó khăn trong học tập. Ý tưởng tự sát là phổ biến, và những nỗ lực tự sát được thực hiện nghiêm túc.

• Đánh giá tâm thần

• Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth edition, Text Revision (DSM-5-TR) criteria

Rối loạn cư xử được chẩn đoán ở trẻ em hoặc thanh thiếu niên đã thể hiện ≥ 3 trong số các hành vi sau đây trong 12 tháng trước cộng với ít nhất 1 trong 6 tháng trước (1):

• Hành hung đối với người và động vật

• Phá hủy tài sản

• Lừa dối, nói dối, trộm cắp

• Vi phạm nghiêm trọng các quy tắc của phụ huynh

Các triệu chứng hoặc hành vi phải đủ đáng kể để làm suy giảm chức năng trong các mối quan hệ, ở trường, hoặc tại nơi làm việc. Các đặc điểm vô cảm (ví dụ: giảm cảm giác tội lỗi, vô tâm, hành vi thờ ơ và giảm khả năng đồng cảm) đã được thêm vào làm một tiêu chuẩn xác định (tức là thuật ngữ mô tả bản chất của tình trạng) trong chẩn đoán rối loạn cư xử của DSM-5-TR.

• Thuốc điều trị các bệnh kèm theo

• Tâm lý trị liệu

• Đôi khi đặt trong một trung tâm dân cư

Rối loạn cư xử đặt ra những thách thức đáng kể trong điều trị do khó khăn trong việc thu hút sự tham gia của bệnh nhân một cách phù hợp, bệnh nhân thiếu nhận thức về bản thân và/hoặc cảm giác tội lỗi, cũng như sự hiện diện của các bệnh lý đồng mắc và các yếu tố môi trường. Phương pháp phối hợp bao gồm điều trị bằng thuốc và điều trị tâm lý thường được khuyến cáo để tối ưu hóa kết quả điều trị. Điều trị các bệnh kèm theo bằng thuốc và liệu pháp tâm lý có thể cải thiện lòng tự trọng và khả năng tự kiểm soát và cuối cùng là cải thiện khả năng kiểm soát rối loạn cư xử.

Các loại thuốc có thể bao gồm thuốc kích thích như methylphenidate, được biết là có tác dụng làm giảm việc sử dụng chất gây nghiện và tội phạm (1, 2). Các chất kích thích cũng có thể làm giảm hoạt động tội phạm. Các thuốc ổn định tâm trạng và thuốc chống loạn thần không điển hình, đặc biệt là việc sử dụng risperidone trong thời gian ngắn, cũng có thể hữu ích. Tuy nhiên, việc sử dụng nó ở các bé trai có thể bị hạn chế bởi các tác dụng bất lợi bao gồm chứng vú to ở nam giới (3). Bằng chứng chất lượng thấp hơn hỗ trợ việc sử dụng các thuốc khác như aripiprazole, ziprasidone và quetiapine (4). Nếu có kèm theo rối loạn tâm trạng, thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRIs) cũng có thể cần thiết (ví dụ: citalopram).

Liệu pháp tâm lý, bao gồm các phương pháp như liệu pháp nhận thức hành vi, liệu pháp gia đình, điều chỉnh hành vi và liệu pháp dành cho cha mẹ, là một thành phần quan trọng trong điều trị rối loạn cư xử. Liệu pháp tâm lý giúp các cá nhân học được kỹ năng giải quyết vấn đề, cải thiện tương tác xã hội, kiểm soát cơn giận và điều chỉnh các hành vi gây rối. Việc thiết lập mục tiêu điều trị có thể giúp cải thiện mức thuyên giảm triệu chứng. Việc răn dạy và sự khiển trách thường không có hiệu quả và nên tránh.

Thông thường, trẻ em và thanh thiếu niên có rối loạn tâm thần nghiêm trọng có thể phải được đưa vào các trung tâm nội trú, nơi hành vi của trẻ có thể được kiểm soát một cách thích hợp, nhờ đó tách trẻ ra khỏi môi trường mà có thể góp phần gây ra hành vi lệch lạc.

Nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc xác định các yếu tố góp phần tạo ra sự khác biệt trong rối loạn cư xử; định kiến ​​văn hóa và phân biệt chủng tộc có hệ thống là những yếu tố quan trọng.

Thông thường, các hành vi gây rối sẽ chấm dứt vào đầu tuổi trưởng thành, nhưng các hành vi này cũng có thể kéo dài suốt cuộc đời. Nhiều trường hợp trong số này đáp ứng các tiêu chuẩn của rối loạn nhân cách chống đối xã hội, có thể xảy ra ở tới 50% số thanh thiếu niên bị bệnh (1). Khởi đầu sớm có liên quan đến tiên lượng kém. Trẻ em có tính cách vô cảm thường thể hiện sự thiếu đồng cảm và cảm giác tội lỗi, và thường có tiên lượng xấu và phản ứng điều trị kém.

Trẻ em và thanh thiếu niên bị rối loạn cư xử thường có tỷ lệ mắc kèm các bệnh lý nội khoa và rối loạn tâm thần khác cao hơn. Một số trẻ em và thanh thiếu niên sau đó bị rối loạn tâm trạng hoặc lo âu, triệu chứng cơ thể hoặc rối loạn liên quan, rối loạn liên quan đến chất kích thích hoặc rối loạn tâm thần khởi phát sớm ở tuổi trưởng thành.