Hút dịch trên xương mu là thủ thuật được sử dụng để lấy mẫu nước tiểu trực tiếp từ bàng quang qua thành bụng. Xét nghiệm này được thực hiện để lấy mẫu nước tiểu ở trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ khi các phương pháp thu thập khác có thể gặp khó khăn.
(Xem thêm Cách đặt ống thông bàng quang ở trẻ gái, Cách đặt ống thông bàng quang ở trẻ trai, Đặt ống thông bàng quang, Cách đặt ống thông niệu đạo ở trẻ gái, Cách đặt ống thông niệu đạo ở trẻ trai và Nhiễm trùng đường tiết niệu ở trẻ em.)
Chỉ định chọc hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Chọc hút trên xương mu được thực hiện khi không thể lấy được mẫu nước tiểu sạch và đặt ống thông bàng quang qua đường niệu đạo không thành công hoặc không thực hiện được. Thủ thuật này thường được thực hiện ở trẻ em nhưng cũng có thể thực hiện ở người lớn.
Chỉ định chính của chọc hút dịch trên xương mu ở trẻ em là:
Lấy mẫu nước tiểu vô trùng để xét nghiệm (ví dụ: phân tích nước tiểu, nuôi cấy nước tiểu) ở trẻ rất nhỏ không thể đi tiểu theo lệnh
Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến nghị đặt ống thông bàng quang hoặc chọc hút trên xương mu lấy mẫu nước tiểu để phân tích nước tiểu và nuôi cấy ở trẻ sơ sinh có sốt từ 8 ngày tuổi đến 60 ngày tuổi khi nghi ngờ bị nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) vì không thể chẩn đoán nhiễm trùng đường tiết niệu một cách đáng tin cậy bằng cách sử dụng mẫu đóng túi (1); nên thực hiện một trong hai thủ thuật này trước khi bắt đầu liệu pháp kháng khuẩn.
Hút dịch bàng quang trên xương mu là phương pháp được ưa chuộng để lấy nước tiểu không bị nhiễm bẩn nhằm chẩn đoán UTI ở những trẻ em dưới 24 tháng tuổi sau: bé trai bị hẹp bao quy đầu từ trung bình đến nặng và bé gái bị dính chặt môi âm hộ.
Có thể đặt ống thông trên xương mu khi cần đặt lưu ống thông tiểu. Thủ thuật này không được thảo luận thêm ở đây.
Tài liệu tham khảo về chỉ định
1. Subcommittee on Urinary Tract Infection, Steering Committee on Quality Improvement and Management, Roberts KB. Urinary tract infection: clinical practice guideline for the diagnosis and management of the initial UTI in febrile infants and children 2 to 24 months. Pediatrics. 2011;128(3):595-610. doi:10.1542/peds.2011-1330
Chống chỉ định chọc hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Chống chỉ định tuyệt đối
Nhiễm trùng da hoặc mô mềm* ở thành bụng trên bàng quang
* Viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng thành bụng đáng kể, không phải hăm tã hoặc chàm.
Chống chỉ định tương đối
Bàng quang hết nước tiểu
Các bất thường chính về sinh dục tiết niệu
Bệnh lý chảy máu có tính di truyền
Gan lách rất to
Phẫu thuật bụng trước đó
Biến chứng của việc hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Chọc hút trên xương mu thường an toàn. Các biến chứng có thể xảy ra bao gồm:
Chảy máu
Nhiễm trùng
Thủng ruột (hiếm gặp, thường xảy ra ở những bệnh nhân bị chướng ruột do rối loạn tiêu hóa. Ở những bệnh nhân này, hướng dẫn bằng siêu âm có thể làm giảm nguy cơ thủng ruột.)
Thiết bị hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Thiết bị cần thiết thường bao gồm:
Săng mổ và găng tay vô trùng
Một tấm lót thấm nước
Bôi dung dịch sát trùng (ví dụ: povidone-iodine, chlorhexidine) bằng que bôi, bông gòn hoặc miếng gạc
Lidocain (có hoặc không có epinephrine 1%), kim 25 gauge, ống tiêm 5 mL
Để hút nước tiểu, một ống tiêm 5 mL, kim tiêm 1,5 inch 22 gauge
Cốc vô trùng để thu thập mẫu nước tiểu
Khăn lau để lau dung dịch sát trùng sau khi làm thủ thuật
Băng vô trùng
Những cân nhắc bổ sung cho việc hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Bàng quang phải tương đối đầy (xác nhận bằng cách khám thực thể và/hoặc siêu âm).
Có thể cân nhắc hội chẩn tiết niệu trong những trường hợp phức tạp, chẳng hạn như trẻ em có bất thường về giải phẫu đã biết hoặc nghi ngờ, phẫu thuật vùng chậu trước đó hoặc đã thử nhưng không thành công.
Giải phẫu liên quan đến hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Bàng quang nằm sau xương mu và trước tử cung ở trẻ gái và trước trực tràng ở trẻ trai.
Cơ quan sinh dục nữ
Giải phẫu đường tiết niệu sinh dục nam
Vị trí để hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Đặt bệnh nhân nằm ngửa, tư thế ếch (hông và đầu gối cong một phần, gót chân đặt trên giường, hông mở rộng đủ để có thể tiếp cận).
Mô tả từng bước về hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Xác định vị trí bàng quang bằng cách gõ và sờ hoặc sử dụng hướng dẫn bằng siêu âm.
Xác định vị trí điểm chọc kim, cách mép trên của xương mu về phía đầu ở đường giữa, từ 1 đến 2 cm.
Đặt miếng lót thấm nước có mặt nhựa xuống dưới mông.
Cởi bỏ tã nếu có và lau sạch vùng này bằng khăn ướt có sử dụng xà phòng và nước. Lau khô vùng đó bằng khăn khô. Sau đó rửa tay bằng xà phòng và nước.
Đeo găng tay bằng cách sử dụng kỹ thuật vô trùng (đảm bảo tay sạch, mở bao đựng găng tay mà không bị nhiễm bẩn và đeo găng tay mà không chạm vào bề mặt ngoài).
Làm sạch khu vực từ xương mu cho đến rốn bằng dung dịch sát trùng. Bắt đầu tại vị trí chọc kim dự kiến và dùng chuyển động vòng tròn ra ngoài. Nếu sử dụng povidone-iodine, hãy rửa sạch 3 lần và để vùng da đó khô, sau đó lau sạch povidone-iodine bằng tăm bông tẩm cồn.
Để săng mổ vô trùng xung quanh vùng vô trùng đó hoặc sử dụng săng mổ vô trùng có lỗ thủng.
Tiêm thuốc gây tê cục bộ dưới da và vào lớp hạ bì tại vị trí chọc kim dự kiến.
Chọc kim 22 gauge lắp vào ống tiêm 5 mL vào vị trí tiếp cận theo chiều dọc thành bụng rộng khoảng 2 ngón tay phía trên xương mu ở đường giữa. (Động tác này thường hướng về phía mông từ 10° đến 20° so với phương thẳng đứng thực sự vì thành bụng ở trẻ em dốc xuống khớp xương mu.)
Hút nước tiểu trong khi đẩy kim. Nước tiểu sẽ xuất hiện trong ống tiêm.
Nếu không lấy được nước tiểu, rút kim đến mô dưới da nhưng không rút hoàn toàn. Sau đó, hướng kim về phía xương mu theo hướng về phía đuôi.
Nếu có kế hoạch luồn có dẫn hướng bằng siêu âm vào, hãy phủ một lớp vô trùng lên đầu dò siêu âm. Đặt đầu dò trên thành bụng ngay vị trí chọc kim đã định. Theo dõi kim khi nó tiến qua thành bụng trước và vào bàng quang. Khi nhìn thấy kim ở trong bàng quang, hãy hút nước tiểu.
Sau khi lấy đủ nước tiểu, rút ống tiêm và kim tiêm.
Chăm sóc sau khi hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Bỏ săng phẫu thuật ra.
Phủ băng lên vị trí chọc kim.
Cảnh báo và các lỗi thường gặp khi hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Đái máu vi thể thường gặp sau thủ thuật; đái máu đại thể là không phổ biến.
Lời khuyên và thủ thuật hút dịch trên xương mu ở trẻ em
Thông thường, trẻ có thể tự đi tiểu sau khi được kích thích bằng thủ thuật này. Hãy chuẩn bị để lấy nước tiểu này trong một lọ đựng vô trùng.
Trong quá trình khám trước thủ thuật hoặc quan sát bàng quang dưới sự hướng dẫn của siêu âm, hãy ấn nhẹ vào thành bụng để tránh gây buồn tiểu.
Nếu bàng quang xuất hiện trên siêu âm là một vùng giảm âm có kích thước 2 cm ở mỗi chiều, có thể thu được khoảng 2 mL nước tiểu.
Nếu không thể nhìn thấy bàng quang bằng siêu âm, có lẽ không có đủ nước tiểu do mất nước hoặc gần đây đã đi tiểu. Bù nước nếu tình trạng lâm sàng của bệnh nhân cho phép và siêu âm lại sau vài phút.
