Cách phong bế dây thần kinh trụ

TheoRichard Pescatore, DO, Delaware Division of Public Health
Đã xem xét/Đã chỉnh sửa Thg 10 2021

Phong bế dây thần kinh trụ gây tê cả mặt trước và mặt lưng của nửa mô út của bàn tay (từ ngón tay út đến nửa trụ của ngón tay đeo nhẫn).

Phong bế dây thần kinh trụ có thể được thực hiện bằng cách sử dụng các mốc giải phẫu hoặc có dẫn hướng bằng siêu âm. Dẫn hướng bằng siêu âm làm tăng khả năng phong bế thần kinh ngoại biên thành công và giảm nguy cơ bị các biến chứng nhưng cần có thiết bị và nhân viên được đào tạo.

(Xem thêm Gây tê tại chỗ trong điều trị vết rách.)

Chỉ định

  • Vết rách hoặc tổn thương được điều trị bằng phẫu thuật khác của mặt trước hoặc mặt lưng của nửa trụ (giữa) của bàn tay, bao gồm ngón tay út và nửa trự của ngón tay đeo nhẫn*

  • Tháo nhẫn ra khỏi ngón út hoặc ngón đeo nhẫn

Phong bế dây thần kinh có lợi thế hơn so với dạng thấm thuốc gây tê cục bộ vì nó có thể gây ít đau hơn (ví dụ: trong việc phục hồi da lòng bàn tay) và không làm biến dạng mô

* Để gây tê toàn bộ lòng bàn tay, cũng thực hiện phong bế dây thần kinh giữa.

Chống chỉ định

Chống chỉ định tuyệt đối

  • Tiền sử dị ứng với thuốc gây tê hoặc tá dược (chọn một loại thuốc tê khác)

  • Không có các mốc giải phẫu cần thiết để hướng dẫn cách đặt kim (ví dụ, do chấn thương)

Chống chỉ định tương đối

  • Nhiễm trùng trong đường dẫn kim: Sử dụng thuốc an thần theo thủ thuật hoặc gây tê.

  • Rối loạn đông máu*: Khi có thể, hãy điều chỉnh trước khi làm thủ thuật hoặc sử dụng một phương pháp giảm đau khác.

* Điều trị bằng thuốc chống đông (ví dụ, tắc mạch phổi) làm tăng nguy cơ chảy máu với các khối thần kinh, nhưng điều này phải được cân bằng để chống lại nguy cơ huyết khối đột quỵ) nếu thuốc chống đông được đảo ngược. Thảo luận về bất kỳ sự đảo ngược dự tính nào với bác sĩ lâm sàng quản lý thuốc chống đông và sau đó với bệnh nhân.

Các biến chứng

  • Phản ứng bất lợi với thuốc gây tê hoặc tá dược (ví dụ: phản ứng dị ứng với thuốc gây tê [hiếm] hoặc với methylparaben [một chất bảo quản])

  • Độc tính do dùng quá liều thuốc gây mê (ví dụ: co giật, loạn nhịp tim) hoặc tác dụng cường giao cảm do epinephrine (nếu sử dụng hỗn hợp thuốc mê epinephrine)

  • Tiêm nội mạch thuốc tê hoặc epinephrine

  • Khối máu tụ

  • Viêm thần kinh

  • Sự lây lan của nhiễm trùng, bằng cách đi kim qua một khu vực bị nhiễm bệnh

Hầu hết các biến chứng là do đặt kim không chính xác.

Thiết bị

  • Găng tay không vô trùng

  • Các biện pháp phòng ngừa rào chắn như đã chỉ ra (ví dụ: khẩu trang, kính bảo hộ hoặc tấm che mặt, mũ và áo choàng)

  • Dung dịch khử trùng (ví dụ, chlorhexidine, povidone iodine, cồn)

  • Tiêm thuốc tê tại chỗ* như lidocaine 2% có epinephrine† 1:100.000, hoặc để gây mê trong thời gian dài hơn, bupivacaine 0,5% có epinephrine† 1:200.000

  • Ống tiêm (ví dụ: 10 mL) và kim (ví dụ, loại 25 hoặc 27 gauge, dài 3,5 cm).

  • Đối với siêu âm: Máy siêu âm với tần số cao (ví dụ, 7,5 MHz hoặc cao hơn) đầu dò mảng tuyến tính (đầu dò); nắp đầu dò (ví dụ, băng vô trùng trong suốt, nắp đầu dò sử dụng một lần); chất bôi trơn vô trùng, gốc nước, gói sử dụng một lần (được ưu tiên hơn so với chai gel siêu âm dùng nhiều lần)

* Thuốc gây tê cục bộ được thảo luận trong Vết rách.

† Liều tối đa của thuốc gây tê tại chỗ: Lidocaine không có epinephrine, 5 mg/kg; lidocaine với epinephrine, 7 mg/kg; bupivacaine, 1,5 mg/kg. Chú ý: Dung dịch 1% (của bất kỳ chất nào) đại diện cho 10 mg/mL (1 g/100 mL). Epinephrine gây co mạch, làm kéo dài hiệu quả gây tê. Bệnh nhân bị bệnh tim mạch chỉ nên nhận một lượng epinephrine giới hạn (tối đa 3,5 mL dung dịch chứa 1:100.000 epinephrine); ngoài ra, sử dụng thuốc gây tê tại chỗ không có epinephrine.

Cân nhắc bổ sung

  • Ghi lại bất kỳ tổn thương thần kinh nào trước khi tiến hành phẫu thuật.

  • Dừng thủ thuật phong bế dây thần kinh nếu bạn không chắc chắn nơi có kim hoặc nếu bệnh nhân không hợp tác. Cân nhắc dùng thuốc an thần cho những bệnh nhân không thể hợp tác.

Giải phẫu liên quan

  • Dây thần kinh trụ nằm dọc theo mặt trụ của cổ tay, giữa (trụ) đến động mạch trụ.

  • Động mạch và dây thần kinh nằm sâu đến gân cơ gấp cổ tay trụ, gân này chèn trên xương đậu.

  • Các nhánh da ở mặt lưng của dây thần kinh quấn quanh xương trụ để phân bố ở mặt lưng bên trụ của bàn tay.

Tư thế

  • Bệnh nhân ở tư thế cánh tay nghỉ, lòng bàn tay hướng lên trên.

Mô tả các bước tiến hành thủ thuật.

  • Kiểm tra cảm giác và chức năng vận động của dây thần kinh trụ.

  • Mang găng tay và sử dụng các biện pháp phòng ngừa rào cản thích hợp.

  • Xác định vị trí của gân cơ gấp cổ tay trụ bằng cách sờ nắn ngay đầu gần của xương đậu khi bệnh nhân gập cổ tay để chống lại lực cản.

    Nơi đâm kim: Kim sẽ được đâm theo chiều ngang vào mặt trụ của cổ tay tại nếp cơ gấp đầu gần, dưới gân cơ gấp cổ tay trụ và ở đầu xa của mỏm trâm trụ.

  • Làm sạch vị trí đó bằng dung dịch sát trùng.

  • Tiêm một nốt phỏng thuốc tê trên da, nếu đang được sử dụng, tại vị trí đâm kim.

  • Chọc kim theo chiều ngang, dưới gân cơ gấp cổ tay trụ và đẩy kim về phía bên (quay) khoảng 1 đến 1,5 cm về phía dây thần kinh trụ. Nếu dị cảm xảy ra trong khi chọc kim vào, rút kim 1 đến 2 mm.

  • Chọc hút để loại trừ vị trí đặt trong lòng mạch và sau đó từ từ (tức là trong 30 đến 60 giây) tiêm khoảng 3 đến 5 mL thuốc tê.

  • Tiếp theo, gây tê các nhánh lưng của dây thần kinh trụ: Rút kim, sau đó chọc lại kim về phía mặt lưng và từ từ thấm thuốc thêm 5 đến 6 mL thuốc tê dưới da từ đường viền bên của gân cơ gấp cổ tay trụ đến đường giữa ở mặt lưng.

  • Để khoảng 5 đến 10 phút cho thuốc tê có tác dụng.

Phong bế dây thần kinh trụ, có dẫn hướng bằng siêu âm

  • Đặt máy siêu âm ở chế độ 2-D hoặc chế độ B. Điều chỉnh cài đặt màn hình và vị trí đầu dò nếu cần để đạt được hướng trái phải chính xác. Điều này hầu như luôn có nghĩa là định hướng dấu bên trên đầu dò về phía bên trái của người vận hành (tương ứng với dấu chấm/biểu tượng đánh dấu bên trái trên màn hình siêu âm).

  • Làm sạch các mặt và mặt trước cổ tay bằng dung dịch sát trùng.

  • Phủ lên đầu dò một lớp gel, sau đó dùng băng trong suốt vô trùng che kín đầu dò (để loại bỏ bọt khí bên dưới). Bôi chất bôi trơn vô trùng vào đầu đã được che phủ.

  • Đặt đầu dò nằm ngang (trục ngắn, mặt cắt ngang) trên nếp gấp cổ tay đầu gần.

  • Điều chỉnh độ lợi trên bảng điều khiển để các mạch máu giảm âm (xuất hiện màu đen trên màn hình siêu âm) và các mô xung quanh có màu xám. Các dây thần kinh xuất hiện như một hình tam giác (màu trắng), màu trắng, hình tổ ong, thường tiếp giáp với động mạch.

  • Điều chỉnh độ sâu tối đa đến gần gấp đôi khoảng cách từ bề mặt đến động mạch trụ.

  • Trượt đầu dò theo chiều ngang nếu cần để định tâm động mạch trên màn hình siêu âm. Xác định dây thần kinh trụ về phía giữa tiếp giáp với động mạch.

  • Từ từ trượt đầu dò lên cổ tay để nhìn rõ hơn dây thần kinh và động mạch, với một số khoảng trống giữa chúng. Di chuyển đầu dò từ đầu gần đến 1/3 cẳng tay ở đầu xa để đảm bảo vị trí phong bế đầu gần các nhánh thần kinh da nông. Không di chuyển đầu dò khỏi vị trí này.

  • Chọc kim vào và hơi nghiêng/xoay đầu dò để xem kim trên màn hình siêu âm (hình ảnh trong mặt phẳng, dọc).

  • Duy trì toàn bộ hình ảnh kim dọc trên màn hình, đẩy kim cho đến khi đầu kim nằm sát dây thần kinh.

  • Tiêm thử một liều nhỏ thuốc tê (khoảng 0,25 mL) để xem liệu nó có lan ra xung quanh dây thần kinh hay không. Nếu không, hãy di chuyển kim đến gần dây thần kinh và tiêm thử một liều khác.

  • Khi đầu kim được đặt đúng vị trí, tiêm 1 đến 2 mL dung dịch gây tê để tiếp tục bao quanh dây thần kinh. Nếu cần, đặt lại vị trí đầu kim và tiêm nhiều lượng nhỏ hơn; tuy nhiên, dấu hiệu bánh rán - dây thần kinh được bao bọc hoàn toàn bởi thuốc mê - là không cần thiết.

Chăm sóc sau thủ thuật

  • Đảm bảo cầm máu tại chỗ tiêm.

  • Hướng dẫn bệnh nhân về thời gian dự kiến hết tác dụng thuốc tê.

Cảnh báo và các lỗi thường gặp

  • Để giảm thiểu nguy cơ gãy kim, không uốn cong kim, hãy chọc kim đến hết độ sâu của kim (tức là đến ống nối ngoài), hoặc cố gắng thay đổi hướng của kim trong khi chọc kim.

  • Để giúp ngăn ngừa chấn thương dây thần kinh hoặc tiêm trong dây thần kinh, hướng dẫn bệnh nhân thông báo dị cảm hoặc đau trong quá trình thực hiện thủ thuật.

  • Để giúp ngăn ngừa việc tiêm vào nội mạch, hãy hút dịch ra trước khi tiêm.

  • Luôn duy trì hình ảnh siêu âm về đầu kim trong quá trình chọc kim vào.

  • Nếu sử dụng siêu âm, luôn duy trì hình ảnh siêu âm về đầu kim trong quá trình chọc kim vào.

Thủ thuật và lời khuyên

  • Giảm thiểu cảm giác đau khi tiêm bằng cách tiêm chậm (ví dụ: 30 đến 60 giây), làm ấm dung dịch gây tê bằng nhiệt độ cơ thể và dung dịch đệm thuốc tê.

  • Một số bác sĩ lâm sàng thích sử dụng một ống tiêm insulin và phương pháp tiếp cận mặt trước để phong bế dây thần kinh trụ dựa trên mốc, chọc kim vào ngay bên (quay) vào gân cơ gấp cổ tay trụ giữa các nếp gấp cổ tay của cơ gấp đầu gần và đầu xa; tuy nhiên, kỹ thuật này có thể làm tăng nguy cơ tiêm động mạch trụ.